home icon ile ilgili görsel sonucu Prof. Dr. Özcan UZUN
Psikiyatri Uzmanı
İlgili resim  gplius[1]  researchgate-logo 
                  
TİK BOZUKLUĞU (TOURETTE SENDROMU)


Tourette sendromu tekrarlayan, istemsiz, fiziksel tikler ve sesli ataklara yol açan nörolojik bir bozukluktur. Tik sendromlarının en şiddetlisidir. Tikler yarı istemli kas spazmlarıdır. Bir kas grubunda ani ve aralıklı seyirmelerden oluşurlar. En çok dikkati çekenler göz kırpma, koklama, yüz buruşturma, omuz hareketleri ve baş hareketleridir. Bu bozukluğun tam nedeni bilinmemektedir.

Hastalığın belirtileri genellikle üç ila dokuz yaşları arasında belirir  Tourette baş ve boyundaki küçük kas tikleriyle oluşur. Zamanla gövde ve uzuvlarda diğer tikler belirir. Bu bozukluğun olduğu hastalar genellikle fiziksel tiklerle birlikte ses tikleri geliştirirler. Yüz kişiden biri gibi yüksek bir oran daha hafif tikler yaşayabilir. Tourette sendromu erkeklerde kadınlara göre üç dört kat daha sıktır ve belirtiler genel olarak en çok ileri gençlik yıllarında şiddetlidir.

NEDENLERI

Tourette sendromunun tam nedeni bilinmemektedir ve bu nedenle önlemenin bir yolu yoktur. Araştırmacılar Tourette sendromunun nedeninin kalıtsal bir genetik defekt olabileceğini düşünmektedir. Tourette sendromuyla ilgili genler halen tanımlanmaktadır ama bazı hastalarda Tourette sendromunun nedeni hemen hemen kesinlikle genetiktir. Genetik bir nedeni destekleyici ailesel kümeler tanımlanmıştır. Beynin motor hareketlerinin kontrolüne katkıda bulunan bölgesi olan bazal ganglialarında bir anormallik olabilir.

Tourette çok karmaşık bir sendromdur. Beynin çeşitli bölgelerinde ve bunları bağlayan elektriksel devrelerde anormalliklerle ilgilidir. Beyinde dopamin ve serotonin ve norepinefrin dahil olmak üzere sinir impulslarını ileten kimyasallar (nörotransmiterler) bir rol oynayabilir.

 

BELİRTİLERİ

Belirtiler çocuktan çocuğa değişebilir. Belirtiler tipik olarak heyecanlanma, stres veya anksiyete dönemlerinde artar.

Sık görülen Tourette belirtileri arasında şunlar vardır:

yüz, kollar, bacaklar veya gövdede istemsiz hareketler

sık sık, hızlı ve tekrarlayıcı bir şekilde oluşan hareketler

tekrarlayan düşünce paternleri

kelimelerin tekrarlanan kullanımı

kekeleme

dili dışarı çıkarma

anormal yürüme paternleri

diş gıcırdatma

yüz buruşturma

boğaz temizleme

genital bölgeye dokunma

ayıp sözlerin kompulsif şekilde söylenmesi

 

TANI

Aşağıdaki belirtiler 18 yaş altında bir çocukta varsa genellikle Tourette sendromu bulunduğuna işaret eder.

çok sayıda istemsiz motor ve sözel tik (hepsi her zaman aynı anda olmaz

günde birkaç kez bir yıldan uzun süre hemen hemen her gün bulunan tikler

nedeni ilaçlar veya altta yatan başka tıbbi durumlar olmayan tikler

sosyal, eğitim ve çocuk gelişiminin diğer bölgelerinde problemlere yol açan belirtiler

 

Belirtilerin nedeninin bir nöbet bozukluğu gibi başka bir hastalık olmadığından emin olmak için bir MRG görüntüleme taramaları veya kan testleri istenebilir. Tourette hastalarında sıklıkla dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB), obsesif kompulsif bozukluk, öğrenme zorlukları, uyku bozuklukları ve anksiyete bozuklukları gibi başka eş zamanlı hastalıklar vardır.

 

TEDAVİ

Tikleriniz şiddetli değilse tedavi gerekmeyebilir. Tikleriniz şiddetliyse veya kendinize zarar vermenize yol açıyorsa veya tikleri yetişkinlikte kötüleşen yüzde 10'luk hasta grubuna giriyorsanız birkaç tedavi mevcuttur.

Tourette hastalarına psikoterapi verilebilir (lisanslı bir ruh sağlığı uzmanıyla bire bir danışmanlık) Psikoterapi ayrıca DEHB, OKD ve anksiyete belirtilerini rahatlatmaya yardımcı olabilir. Terapi seansları sırasında hipnoz, relaksasyon teknikleri, yönlendirilmiş meditasyon ve derin solunum kullanılabilir.

Hastalar ayrıca yine Tourette durumuyla başa çıkmaya çalışan aynı yaş grubunda başkalarıyla birlikte danışmanlık alacakları grup tedavisinden faydalanabilirler.

Haloperidol, aripiprazol gibi nöroleptik ilaçlar beyinde dopamin reseptörlerini bloke edebilir. Bu ilaçlar tikleri kontrol etmeye yardımcı olur.

Etkilenen kaslara botoks enjeksiyonları basit motor ve vokal tiklere yardımcı olabilir.

Ritalin gibi uyarıcı ilaçlar tikleri arttırmadan DEHB belirtilerini azaltabilir.

Kloridin gibi kan basıncı ilaçları öfke ataklarını kontrol etmeye yardımcı olabilir ve aynı zamanda dürtü kontrolüne yardımcı olur. Yan etkileri sedasyon ve uyku halidir.

Prozac gibi antidepresanlar obsesif kompulsif davranışları kontrol etmeye yardımcı olabilir.